MDR1-Defect

Overgevoeligheid voor geneesmiddelen bij Collie-achtigen.

ir.Ed.J.Gubbels,
instituut Genetic Counselling Service,
december 2005


Ruim 20 jaar geleden kwam "Ivermectine" op de markt.  Een zogenaamd breed-spectrum middel ter bestrijding van parasieten dat grote voordelen bleek te hebben t.o.v. de middelen die voordien beschikbaar waren.  Het werkte uitstekend tegen de vaak hardnekkige wormbesmetting en het werd op grote schaal toegepast, niet alleen bij honden, vooral ook bij landbouwhuisdieren en paarden.
Al snel na de introductie van Ivermectine werd duidelijk dat het middel bij sommige honden problemen kon veroorzaken.  Dat werd voor het eerst beschreven voor de Schotse Herdershond (de Collie).  Men sprak al snel over de "Collieovergevoeligheid" en over "Ivermectine overgevoeligheid".  Spoedig bleek echt dat die namen niet helemaal terecht waren.  Het gaat om een overgevoeligheid die bij veel (collie)rassen voorkomt en die voor veel meer (genees)middelen geldt dan alleen voor Ivermectine.

"Multidrug Resistance"

Gezonde honden beschikken over systemen die ervoor zorgen dat de hersencellen en het centrale zenuwstelsel worden beschermd tegen giftige stoffen.  Wanneer we geneesmiddelen toedienen komen daarvan hoge concentraties in de bloedbaan terrecht.  Een van de systemen die de hersencellen beschermen tegen een groep van giftige stoffen is het zogenaamde "Multidrug Resistance" systeem.  In de celwanden van de haarvaten van de hersenen werkt een eiwit (het P-glycoproteïne), dat ervoor zorgt dat het teveel aan giftige stoffen wordt "teruggepompt" vanuit de hersencellen naar de bloedbaan, waardoor er geen hoge concentraties
in de hersenen ontstaan.  Wanneer er in dat systeem een defect ontstaat, lopen die concentraties te hoog op en ontstaan er neurotoxische ziekteverschijnselen die voor sommige honden fataal kunnen aflopen.  De honden die het treft krijgen epilepsie-achtige verschijnselen, ze worden misselijk, gaan overmatig speekselen, gaan braken, krijgen spijsverterings- en ademhalingsstoornissen en kunnen zelfs in coma raken en overlijden.

Nadat aanvankelijk werd gedacht dat het om een probleem van Ivermectine zou gaan, bleek uit onderzoek dat het op de eerste plaats om een probleem van honden gaat.  De dieren met de Ivermectine-overgevoeligheid reageren vergelijkbaar op een hele reeks van medicamenten.  Tot die reeks behoren pijnstiller, verdovingsmiddelen, geneesmiddelen die bij hartstoornissen worden gebruikt, celgroeiremmers die bij tumoren worden ingezet en geneesmiddelen die de werking van het immuunsysteem moeten beïnvloeden.  Op grond van wat nu bekend is over de werking van P-glycoproteïne moeten we aannemen dat er tenminste vijftig "gevaarlijke" geneesmiddelen zijn voor deze honden. 

Een actuele lijst met "Risico-geneesmiddelen" kan je raadplegen op :http://www.gencouns.nl/mdr1.php
Het is van belang de lijst regelmatig te bekijken omdat het onderzoek nog volop in beweging is en er nog steeds 'nieuwe' geneesmiddelen worden gevonden die schadelijk kunnen zijn voor lijders en dragers.

Een hond heeft 2 van dit soort genen, 1 van vaderszijde en 1 van moederszijde.  Wanneer een hond beschikt over minstens 1 goed gen (= drager), dan is deze hond nog steeds in staat het stofje aan te maken en zijn de risico's minder.  Er zijn echter aanwijzingen dat deze honden bij hoge doseringen van bepaalde geneesmiddelen toch in de problemen kunnen komen.  Beschikt de hond over 2 verkeerde genen (= lijder), dan wordt het stofje helemaal niet aangemaakt.  Elke normale dosering van deze medicijnen zal fataal kunnen zijn. 

Geruststellend om te weten is dat honden die dergelijke verkeerde genen bezitten, verder compleet gezonde honden zijn die helemaal normaal functioneren !!

Het defecte gen is bij volgende rassen aangetoond :

Australian shepherd, Australian sheperd miniature, Schotse herdershond (collie), English sheperd, Mc Nab Dog, Old English Sheepdag (Bobtail), Shetland sheepdog (Sheltie), longhaired whippet en de Silken Windhound of kruisingen ervan.
Duitse herder en Witte herder.
Border Collie, Bearded Collie en de Australian Cattle Dog.